Na njoj je planirana izgradnja desetina hidroelektrana, te je pokrenuta dugogodišnja borba za njenu zaštitu koju je podržao i holivudski glumac Leonardo DiCaprio.
Dok su brojne evropske rijeke tokom decenija pregrađene branama i promijenjene izgradnjom hidroelektrana i vještačkih jezera, jedna rijeka na jugu kontinenta uspjela je sačuvati gotovo potpuno prirodan tok.
Vjosa, duga oko 270 kilometara, prolazi kroz Grčku i Albaniju prije nego što se ulije u Jadransko more, a njeni kanjoni, meandri, šljunkovite obale i bogat životinjski svijet čine je jednom od posljednjih velikih divljih rijeka Evrope.
Njena budućnost, međutim, nije uvijek izgledala sigurno. Na Vjosi i njenim pritokama planirana je izgradnja desetina hidroelektrana, zbog čega je pokrenuta dugogodišnja borba za njenu zaštitu. Kampanju su podržale brojne domaće i međunarodne organizacije, ali i poznate ličnosti, među kojima je bio holivudski glumac Leonardo DiCaprio, piše Putni Kofer.
Vjosa teče kroz dvije države, a Albanija je gotovo cijeli njen tok pretvorila u nacionalni park. “Divlji dragulj Evrope”, naziv je kojim Vjosu opisuju u Albaniji. Kroz ovu zemlju rijeka protiče u dužini od 192 kilometra, dok preostalih oko 80 kilometara njenog toka pripada Grčkoj.
Vjosa izvire u planinskom lancu Pind u Grčkoj, a u Jadransko more ulijeva se u Albaniji, sjeverno od Vlore. Treća je najduža rijeka Albanije i jedan od prirodnih simbola ove zemlje.
U Grčkoj je pod zaštitom još od 1973. godine, dok je značajan korak u Albaniji napravljen 13. marta 2023. godine, kada je osnovan Nacionalni park divlje rijeke Vjose. Prostire se na 12.727 hektara i štiti cijeli tok Vjose kroz Albaniju, kao i tokove njenih pritoka Drino, Kardhiq, Bënça i Shushica.
Za Vjosu je vezan život velikog broja ljudi, ali i oko 1.100 životinjskih vrsta, među kojima su deseci ugroženih. Područje nacionalnog parka jedno je od rijetkih staništa izuzetno ugroženog balkanskog risa, podvrste evropskog risa. Procjenjuje se da je preostalo svega oko 15 jedinki ove životinje.
Unutar nacionalnog parka nalazi se oko 400 kilometara netaknutih vodenih tokova i približno 300 kulturnih spomenika. U neposrednoj blizini nalazi se i Gjirokastra, grad koji je uvršten na UNESCO-ovu listu svjetske baštine.
Na njoj je bila planirana izgradnja 40 hidroelektrana
Put do zaštite Vjose nije bio jednostavan. Na rijeci i njenim pritokama svojevremeno je bila razmatrana izgradnja čak 40 hidroelektrana, od kojih je devet trebalo biti izgrađeno na samoj Vjosi.
Uslijedila je dugogodišnja kampanja domaćih i međunarodnih nevladinih organizacija koje su tražile očuvanje njenog prirodnog toka. Borbu za Vjosu podržao je i poznati glumac Leonardo DiCaprio, a višegodišnji pritisak na kraju je doprinio odluci da rijeka dobije visok stepen zaštite.
Ipak, nisu svi njeni dijelovi ostali netaknuti. Neke pritoke, među kojima su Langarica, Shtika i Çarshova, već su pregrađene branama i nisu uključene u nacionalni park.
Jedna od najslabije istraženih rijeka Evrope
Vjosa je zanimljiva i zbog činjenice da je još uvijek relativno slabo istražena. Smatra se jednom od najslabije istraženih velikih rijeka Evrope, iako dosadašnja istraživanja pokazuju da se uz njen tok razvio veliki broj različitih staništa.
Utvrđeno je najmanje osam tipova staništa čija je zaštita značajna na evropskom nivou, dok istraživanja Vjosu svrstavaju među najvažnija područja biološke raznolikosti u Albaniji.
Njena netaknuta priroda posljednjih godina privlači i sve veći broj turista. Rafting, vožnja kanuom i kajakom, plivanje i istraživanje riječnih kanjona postaju sve popularniji među posjetiocima.
Najbolja mjesta za uživanje u rijeci
Vjosu nije potrebno posmatrati samo iz čamca. Vožnja cestama kroz njenu dolinu otkriva široko riječno korito, šljunkovite sprudove, prirodne meandre i planine koje prate rijeku kroz jug Albanije.
Posebno su zanimljivi predjeli oko gradova Tepelenë i Memaliaj, gdje se rijeka može posmatrati s brojnih mjesta uz cestu. Tepelenë je ujedno dobra polazna tačka za dalje istraživanje njenog toka.
Za one koji žele aktivniji odmor, Përmet je jedno od najpoznatijih polazišta za rafting. Izleti se organizuju u različitim varijantama, od nekoliko sati provedenih na vodi do dužih avantura, a ovaj dio Vjose poznat je po kombinaciji mirnijih dijelova i brzaka.
U okolini Përmeta nalaze se i termalni izvori Bënja te impresivni kanjon Lengarica, zbog čega se obilazak Vjose može spojiti s cjelodnevnim istraživanjem ovog dijela Albanije. Među popularnim aktivnostima su i planinarenje, kampovanje, penjanje i kupanje u kanjonima.
Umjesto brana i vještačkih jezera, njenim tokom i dalje dominiraju voda, stijene, šljunkovite obale i planine, što predstavlja prizor kakav je danas u Evropi sve teže pronaći.
Izvor: tuzlanski.ba
